Lists va Tuples (Python)

Python’da list va tuple ma’lumot turlari ko‘p elementlarni saqlash uchun ishlatiladi. Ular ko‘p jihatdan o‘xshash, ammo ba’zi farqlarga ega.

---

1. List (ro‘yxat)

• O‘zgaruvchan (mutable) — ya’ni elementlarni qo‘shish, o‘chirish, o‘zgartirish mumkin.
• [] kvadrat qavslar ichida yaratiladi.

Misol:

fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
print(fruits[0])     # apple
fruits[1] = "orange"
print(fruits)        # ['apple', 'orange', 'cherry']

Asosiy metodlar:

numbers = [1, 2, 3]
numbers.append(4)       # oxiriga element qo‘shish
numbers.insert(1, 10)   # index=1 joyga element qo‘shish
numbers.remove(2)       # qiymatni o‘chirish
numbers.pop()           # oxirgi elementni olib tashlash
numbers.sort()          # saralash
numbers.reverse()       # teskari qilish

---

2. Tuple (kortej)

• O‘zgarmas (immutable) — yaratilgandan keyin elementlar o‘zgartirilmaydi.
• () qavs ichida yaratiladi.

Misol:

point = (3, 4)
print(point[0])    # 3
# point[0] = 10    ❌ Xato — tuple o‘zgarmaydi

Maxsus foydalanish:

• Tuple ko‘pincha o‘zgarmas ma’lumot saqlash uchun ishlatiladi.
• Tuple dict kaliti sifatida ishlatilishi mumkin (list bo‘la olmaydi).

---

3. List va Tuple farqlari

Xususiyat	List	Tuple
Qavslar	[]	()
O‘zgarishi	✅ Ha	❌ Yo‘q
Tezligi	Sekinroq	Tezroq
Hajm	Kattaroq	Kichikroq
Foydalanish	Dinamik ma’lumot	Doimiy ma’lumot

---

4. List va Tuple o‘rtasida o‘zgartirish

my_list = [1, 2, 3]
my_tuple = tuple(my_list)   # list → tuple
print(my_tuple)

new_list = list(my_tuple)   # tuple → list
print(new_list)

---

5. Amaliy misollar

5.1. List comprehension

squares = [x**2 for x in range(5)]
print(squares)  # [0, 1, 4, 9, 16]

5.2. Tuple unpacking

x, y, z = (10, 20, 30)
print(x, y, z)  # 10 20 30

5.3. Tuple elementlari bilan ishlash

coordinates = (12.4, 56.7)
latitude, longitude = coordinates
print("Latitude:", latitude)
print("Longitude:", longitude)

---

6. Mashqlar

1. 5 ta elementli list yarating va oxiriga yangi element qo‘shing.
2. Listdagi elementlarni teskari tartibda chiqaring.
3. Tuple yarating va uni listga aylantiring.
4. Foydalanuvchidan 3 ta son kiriting va tuple qilib saqlang.
5. List comprehension yordamida 1 dan 20 gacha toq sonlar ro‘yxatini yarating.
6. Tuple unpacking orqali (100, 200, 300) qiymatlarini uchta o‘zgaruvchiga ajrating.